پودر استخوان یا پودر پوسته تخم‌مرغ؟ کدام برای غذای خانگی سگ و گربه بهتر است؟

نوشته دکتر امیررضا عامری نایینی ، متخصص بیماری های داخلی دام های کوچک ، کلینیک دامپزشکی آران 

اگر برای سگ یا گربه‌تان غذای خانگی درست می‌کنید، حتماً به این نکته رسیده‌اید که گوشت، برنج، سبزی و روغن به‌تنهایی کافی نیستند. غذای خانگی بدون منبع کلسیم، تقریباً همیشه کلسیم کم و فسفر زیاد دارد. گوشت پر از فسفر است و کلسیم ندارد. این عدم تعادل اگر ماه‌ها ادامه پیدا کند، مخصوصاً در توله‌ها و بچه‌گربه‌ها، می‌تواند به مشکلات استخوانی جدی برسد.

دو گزینه‌ای که همه درباره‌شان می‌پرسند، پودر استخوان و پودر پوسته تخم‌مرغ هستند. بیایید ببینیم هرکدام چه چیزی دارند و کجا به کار می‌آیند.

پودر پوسته تخم‌مرغ

پوسته تخم‌مرغ تقریباً ۹۰ تا ۹۵ درصد کلسیم کربنات است. یعنی در عمل یک منبع تقریباً خالص کلسیم است و فسفر بسیار کمی دارد. حدود یک قاشق چای‌خوری پودر نرم پوسته تخم‌مرغ، چیزی در حدود ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌گرم کلسیم دارد.

مزیت‌ها

•         ارزان است و خودتان در خانه می‌توانید آن را تهیه کنید.

•         چون تقریباً فسفر ندارد، برای متعادل کردن نسبت کلسیم به فسفر در غذای پرگوشت عالی است.

•         مقدارش را راحت می‌شود دقیق تنظیم کرد.

•         ترکیبش ثابت و قابل پیش‌بینی است.

معایب و نکات

•         پوسته خام ممکن است آلودگی سالمونلا داشته باشد. حتماً بعد از شستن، پخته شود (چند دقیقه جوشاندن یا حدود ۱۰ دقیقه در فر ۱۶۰ تا ۱۸۰ درجه).

•         باید خیلی نرم آسیاب شود. ذرات درشت و تیز برای دستگاه گوارش خوب نیستند و مصرف و جذب را هم کم می‌کنند.

•         فقط کلسیم دارد و منیزیم، روی و مواد معدنی دیگر در آن بسیار ناچیز است.

•         اگر دوز اشتباه شود، چون کلسیم خالص است، زیاده‌روی در آن آسان است.

پودر استخوان

پودر استخوان از استخوان‌های پخته‌شده یا بخارپزشده تهیه می‌شود و نسبت به پوسته تخم‌مرغ ترکیب کامل‌تری دارد: حدود ۲۴ تا ۳۰ درصد کلسیم، حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد فسفر (نسبت تقریبی ۲ به ۱) و مقداری مواد معدنی دیگر مثل منیزیم.

مزیت‌ها

•         علاوه بر کلسیم، فسفر هم تأمین می‌کند. در رژیم‌هایی که فسفر کافی ندارند (مثلاً غذای خانگی پایه گیاهی یا کم‌گوشت) مفید است.

•         ترکیب نزدیک‌تری به استخوان طبیعی دارد.

معایب و نکات

•         کیفیت آن خیلی متغیر است. استخوان‌هایی که از منبع نامطمئن یا حیوانات آلوده تهیه شوند ممکن است سرب، فلورید یا آلاینده‌های دیگر داشته باشند. فقط پودر استخوان با درجه خوراکی (food-grade) و دارای آزمایش کنترل کیفیت را بخرید. پودر استخوان کودی یا باغبانی را هرگز به غذای حیوان خانگی اضافه نکنید.

•         درصد کلسیم و فسفرش از یک برند به برند دیگر فرق می‌کند، پس محاسبه دقیق دوز دشوارتر است.

•         در غذایی که از قبل گوشت و ارگان زیاد دارد، افزودن پودر استخوان ممکن است فسفر را بیش از حد بالا ببرد.

•         در دسترس بودن محصول باکیفیت در برخی بازارها محدود است.

مقایسه سریع

پس کدام را انتخاب کنیم؟

در بیشتر غذاهای خانگی سگ و گربه که پایه‌شان گوشت و احتمالاً مقداری جگر یا اندام است، پودر پوسته تخم‌مرغ (یا کلسیم کربنات خوراکی) انتخاب منطقی‌تری است، چون این غذاها از قبل فسفر کافی دارند و فقط به کلسیم نیاز دارند. پودر استخوان وقتی بهتر است که جیره از نظر فسفر هم کمبود داشته باشد، یا وقتی منبع آن مطمئن و آزمایش‌شده است.

نکته مهم این است که هیچ‌کدام را «چشمی» اضافه نکنید. یک قانون تقریبی که زیاد گفته می‌شود حدود نصف قاشق چای‌خوری پودر پوسته تخم‌مرغ به ازای هر ۴۵۰ گرم غذای گوشتی بدون استخوان است. اما این فقط یک نقطه شروع است. نیاز واقعی به سن، وزن، نژاد، گونه و ترکیب کل جیره بستگی دارد.

چند هشدار مهم

•         توله‌های نژاد بزرگ به‌شدت به زیاده‌روی در کلسیم حساس‌اند. کلسیم اضافی می‌تواند رشد استخوان را مختل کند. برای آن‌ها حتماً جیره باید با نظر متخصص تغذیه یا دامپزشک محاسبه شود.

•         گربه‌ها گوشت‌خوارند و نیازهایشان (مثل تائورین، آرژنین و ویتامین A) متفاوت از سگ است. فقط اضافه کردن کلسیم، جیره خانگی را کامل نمی‌کند.

•         حیوانات مبتلا به بیماری کلیوی، سنگ ادراری یا هیپرکلسمی نباید بدون مشورت دامپزشک مکمل کلسیم بگیرند.

•         هر دو منبع فقط یک بخش از معما هستند. غذای خانگی کامل به ویتامین D، E، ید، روی، مس و اسیدهای چرب ضروری هم نیاز دارد.

•         بهتر است جیره خانگی با نرم‌افزار یا متخصص تغذیه دامپزشکی محاسبه شود و هر چند ماه یک‌بار (به‌خصوص در حیوان در حال رشد) بازبینی شود.

جمع‌بندی

پودر پوسته تخم‌مرغ برای بیشتر جیره‌های خانگی پرگوشت ساده، ارزان و مؤثر است، به شرطی که پخته، نرم آسیاب و دقیق وزن شود. پودر استخوان در جای خود مفید است، ولی کیفیتش را باید جدی گرفت و فقط نوع خوراکی و معتبر آن را خرید. در هر دو حالت، مهم‌ترین چیز متعادل بودن نسبت کلسیم به فسفر کل جیره است، نه صرفاً انتخاب بین این دو.

نوشته دکتر امیررضا عامری نایینی ، متخصص بیماری های داخلی دام های کوچک ، کلینیک دامپزشکی آران