با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
راهنمای انتخاب خاک و ظرف خاک مناسب برای گربهها
چگونه از ادرار و مدفوعکردن خارج از ظرف خاک پیشگیری کنیم؟
ادرار یا مدفوعکردن گربه خارج از ظرف خاک یکی از شایعترین مشکلات رفتاری است که صاحبان گربه با آن روبهرو میشوند. این مسئله گاهی آنقدر آزاردهنده میشود که صاحب حیوان تصمیم میگیرد گربه را از خانه خارج کند یا به فرد دیگری بسپارد؛ درحالیکه در بسیاری از موارد، علت مشکل قابلشناسایی و قابلاصلاح است.
نکته مهم این است که دفع خارج از ظرف خاک را نباید فوراً به «لجبازی»، «اعتراض» یا «بدرفتاری» گربه نسبت داد. گربه ممکن است به دلیل بیماری، استرس، علامتگذاری قلمرو یا نامناسببودن ظرف و خاک، محل دیگری را برای دفع انتخاب کند.
انتخاب خاک مناسب، ظرفی با اندازه کافی و رعایت نظافت روزانه میتواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان این مشکل داشته باشد.
چرا گربه خارج از ظرف خاک دفع میکند؟
دفع نامناسب در گربهها معمولاً در یکی از سه گروه اصلی قرار میگیرد:
۱. بیماریهای جسمی
برخی بیماریها باعث میشوند گربه هنگام ادرار یا مدفوع احساس درد، فوریت یا ناراحتی کند. از جمله:
-
التهاب مثانه و بیماریهای دستگاه ادراری تحتانی
-
سنگ یا کریستال ادراری
-
یبوست
-
اسهال
-
بیماری کلیوی
-
دیابت
-
دردهای مفصلی و آرتروز
-
بیماریهایی که حرکت یا ورود به ظرف را دشوار میکنند
برای مثال، گربهای که هنگام ادرارکردن در ظرف خاک درد داشته است، ممکن است آن درد را با خود ظرف مرتبط بداند و پس از آن از ظرف اجتناب کند؛ حتی اگر بیماری اولیه تا حدی بهتر شده باشد.
بنابراین هر تغییر ناگهانی در عادت دفع گربه ابتدا باید یک مشکل پزشکی در نظر گرفته شود و حیوان توسط دامپزشک معاینه شود.
۲. علامتگذاری با ادرار
در علامتگذاری، هدف گربه تخلیه کامل مثانه نیست؛ بلکه با مقدار کمی ادرار، پیام بویایی و ارتباطی ایجاد میکند.
در این حالت معمولاً:
-
گربه ایستاده است؛
-
دم را بالا نگه میدارد؛
-
مقدار کمی ادرار روی سطح عمودی میپاشد؛
-
و ممکن است دم هنگام ادرار لرزش داشته باشد.
ورود گربه جدید، مشاهده گربههای بیرون از پنجره، جابهجایی منزل، تغییر وسایل، تنش میان گربهها و سایر عوامل استرسزا میتوانند علامتگذاری را تحریک کنند.
۳. نامناسببودن ظرف یا خاک
گاهی گربه از نظر جسمی سالم است، اما:
-
نوع خاک را دوست ندارد؛
-
ظرف کوچک است؛
-
ظرف در محل نامناسبی قرار گرفته؛
-
ظرف بیش از حد کثیف است؛
-
بوی عطر خاک برایش آزاردهنده است؛
-
یا هنگام استفاده از ظرف احساس ناامنی میکند.
چند علت میتوانند همزمان وجود داشته باشند. برای مثال، گربه مبتلا به التهاب مثانه ممکن است بهتدریج نسبت به ظرف خاک نیز احساس بیزاری پیدا کند.
چرا گربهها خاک نرم را بیشتر دوست دارند؟
گربه اهلی از گربه وحشی آفریقایی منشأ گرفته است؛ حیوانی که در محیطهای بیابانی زندگی میکرد و از شن نرم برای دفع و پوشاندن ادرار و مدفوع خود استفاده میکرد.
به نظر میرسد تمایل بسیاری از گربهها به مواد:
-
نرم
-
ریزدانه
-
شبیه شن
-
و قابلکنارزدن با پنجه
ریشه در همین سابقه تکاملی داشته باشد.
مطالعات مقایسهای نیز نشان دادهاند که بیشتر گربهها خاکهای ریزدانه و کلامپینگ یا تودهشونده را به خاکهای دارای ذرات بزرگ، خاکهای رسی ساده یا مواد ساختهشده از کاغذ بازیافتی ترجیح میدهند.
البته این یک ترجیح عمومی است و هر گربه ممکن است سلیقه متفاوتی داشته باشد.
چه نوع خاکی معمولاً برای گربه مناسبتر است؟
امروزه خاک گربه از مواد مختلفی ساخته میشود، از جمله:
-
خاک رس ساده
-
بنتونیت تودهشونده
-
سیلیکا یا کریستالی
-
کاغذ
-
ذرت
-
گندم
-
چوب و سایر مواد گیاهی
بر اساس مطالعات مطرحشده در مقاله، بسیاری از گربهها خاکی را ترجیح میدهند که:
-
ذرات ریز و بافت نرم داشته باشد؛
-
زیر پنجه خوشایند باشد؛
-
بهراحتی قابلکندن و پوشاندن باشد؛
-
کنترل بوی مناسبی داشته باشد؛
-
و گردوغبار آن کم باشد.
برای بیشتر گربهها، یک خاک ریزدانه، تودهشونده، بدون عطر و کمگردوغبار نقطه شروع مناسبی است.
خاک تودهشونده چیست؟
خاکهای تودهشونده معمولاً حاوی بنتونیت سدیم هستند. این ماده در تماس با رطوبت به شکل یک توده نسبتاً سفت درمیآید و اجازه میدهد بخش آلوده به ادرار با بیلچه خارج شود.
مزایای احتمالی این خاکها عبارتاند از:
-
تمیزکردن آسانتر
-
باقیماندن قسمت سالم خاک
-
کنترل بهتر بوی ادرار
-
بافت نرمتر و شبیه شن
-
امکان خارجکردن روزانه بخش آلوده
بااینحال، کیفیت محصولات مختلف یکسان نیست. بعضی خاکها گردوغبار زیاد، عطر تند یا ذراتی دارند که به پنجه و موی گربه میچسبند.
خاک معطر بهتر است یا بدون عطر؟
خاکهای معطر ممکن است برای انسان خوشایندتر به نظر برسند، اما بویایی گربه بسیار حساستر از انسان است. عطری که برای ما ملایم است ممکن است برای گربه شدید و آزاردهنده باشد.
بررسیها درباره تأثیر خاک معطر نتایج یکسانی نداشتهاند:
-
در یک مطالعه، خاک معطر با افزایش مشکلات دفع همراه بود.
-
در مطالعهای دیگر، چنین ارتباطی مشاهده نشد.
بااینحال، در گربهای که خارج از ظرف دفع میکند، یکی از اقدامات منطقی این است که خاک معطر کنار گذاشته و یک خاک بدون عطر امتحان شود.
بهویژه بوهای:
-
مرکباتی
-
گلی
-
و عطرهای بسیار قوی
ممکن است برای برخی گربهها ناخوشایند باشند.
مطالعات کوچک درباره ترجیح بو نشان دادهاند که گربهها در شرایط آزمایشی نسبت به بعضی بوها، مانند ماهی یا چوب سدر، توجه بیشتری نشان دادهاند و از بوهای مرکباتی و گلی بیشتر اجتناب کردهاند. بااینحال، این آزمایشها مستقیماً در شرایط استفاده از ظرف خاک انجام نشدهاند؛ بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که افزودن این رایحهها به خاک لزوماً انتخاب مناسبی است.
در عمل، خاک بدون عطر همچنان انتخاب ایمنتری برای شروع است.
کنترل بوی ظرف خاک
گربهها معمولاً از ظرفی که بهشدت آلوده و بدبو است اجتناب میکنند. هیچ افزودنی کنترلکننده بو نمیتواند جای نظافت روزانه را بگیرد.
برای کاهش بو باید:
-
مدفوع در اولین فرصت خارج شود؛
-
تودههای ادرار حداقل روزی یک بار جمع شوند؛
-
خاک به مقدار کافی در ظرف وجود داشته باشد؛
-
ظرف بهطور منظم شسته شود؛
-
و کل خاک در فواصل مناسب تعویض شود.
استفاده از خوشبوکنندههای قوی در اطراف ظرف معمولاً راهحل مناسبی نیست؛ زیرا ممکن است بو را برای انسان بپوشاند، اما برای گربه محیطی آزاردهنده ایجاد کند.
کربن فعال چه نقشی دارد؟
کربن فعال به بعضی خاکها اضافه میشود تا بوهای ناشی از ادرار و مدفوع را جذب کند.
در مطالعات مطرحشده در مقاله، گربهها از ظرف حاوی خاک دارای کربن فعال بیشتر از خاک مشابه فاقد کربن فعال استفاده کردند. در مطالعه دیگری نیز خاک دارای کربن فعال نسبت به خاک حاوی بیکربنات سدیم بیشتر مورد استفاده قرار گرفت.
این نتایج نشان میدهند که کنترل بهتر بو ممکن است برای خود گربه نیز اهمیت داشته باشد، نه فقط برای صاحب حیوان.
البته در مطالعاتی که دو محصول تجاری متفاوت مقایسه میشوند، تفاوت استفاده فقط به ماده کنترلکننده بو مربوط نیست؛ زیرا موارد دیگری مانند:
-
عطر
-
اندازه ذرات
-
مواد پرکننده
-
میزان گردوغبار
-
و بافت خاک
نیز ممکن است متفاوت باشند.
بنابراین نمیتوان گفت هر خاک حاوی کربن فعال الزاماً برای تمام گربهها بهترین گزینه است.
اندازه ظرف خاک چقدر باید باشد؟
یکی از اشتباهات رایج، استفاده از ظرفهای بسیار کوچک است.
گربه باید بتواند داخل ظرف:
-
بهراحتی وارد شود؛
-
بچرخد؛
-
محل مناسبی انتخاب کند؛
-
خاک را کنار بزند؛
-
دفع کند؛
-
و روی آن را بپوشاند.
در یک مطالعه، گربهها به سه ظرف کوچک، متوسط و بزرگ دسترسی داشتند. هرچند نتیجه از نظر آماری قطعی نبود، روند کلی نشان داد که گربهها ظرف بزرگ را بیشتر ترجیح میدادند.
به همین دلیل، برای بیشتر گربهها ظرف بزرگ یا بسیار بزرگ انتخاب مناسبتری است.
یک توصیه رایج این است که طول ظرف تقریباً یکونیم برابر طول بدن گربه، از بینی تا ابتدای دم باشد. مقاله اشاره میکند که در زمان انتشار، شواهد علمی مستقیمی برای این عدد وجود نداشت، اما از نظر عملی و منطقی، ظرف بزرگتر معمولاً فضای راحتتری در اختیار گربه میگذارد.
گاهی جعبههای پلاستیکی بزرگ مخصوص نگهداری وسایل، با ایجاد ورودی مناسب، از بسیاری از ظرفهای تجاری کوچک کاربردیترند.
ظرف دردار بهتر است یا بدون در؟
مقاله موردنظر آزمایش مستقیمی درباره ظرف دردار و بدون در ارائه نمیکند. بااینحال، در انتخاب آن باید به ترجیح خود گربه توجه کرد.
ظرف دردار ممکن است:
-
پراکندگی خاک را کمتر کند؛
-
بو را برای مدتی در داخل نگه دارد؛
-
و ظاهر مرتبتری داشته باشد.
اما از طرف دیگر ممکن است:
-
بو را در فضای بسته متمرکز کند؛
-
فضای حرکتی را محدود سازد؛
-
گربه را در برابر حمله گربه دیگر آسیبپذیر کند؛
-
و برای گربههای بزرگ یا مضطرب ناخوشایند باشد.
در گربهای که مشکل دفع دارد، معمولاً امتحانکردن یک ظرف بزرگ و بدون سقف میتواند انتخاب مناسبی باشد.
محل قرارگیری ظرف خاک
حتی بهترین ظرف و خاک نیز اگر در محل نامناسب قرار گیرد، ممکن است استفاده نشود.
ظرف باید در محلی باشد که:
-
آرام باشد؛
-
دسترسی به آن آسان باشد؛
-
گربه هنگام استفاده غافلگیر نشود؛
-
راه فرار داشته باشد؛
-
دور از سروصدا و رفتوآمد شدید باشد؛
-
نزدیک ماشین لباسشویی، جاروبرقی یا وسایل پرسروصدا نباشد؛
-
و از ظرف آب و غذا فاصله داشته باشد.
قرار دادن ظرف در زیرزمین، پشت در بسته یا محلی که دسترسی به آن برای گربه دشوار است، میتواند مشکلساز شود.
برای گربههای مسن یا مبتلا به آرتروز، ظرف باید:
-
دیواره ورودی کوتاهتری داشته باشد؛
-
در طبقهای قرار گیرد که گربه بیشتر وقت خود را در آن میگذراند؛
-
و بدون پله یا پرش قابلدسترسی باشد.
تنش میان گربهها؛ یک علت پنهان
گاهی ظرف و خاک کاملاً مناسباند، اما گربه دیگری مسیر دسترسی به ظرف را کنترل میکند.
یک گربه مضطرب ممکن است هنگام ورود یا خروج از ظرف توسط گربه دیگر:
-
تعقیب شود؛
-
مورد حمله قرار گیرد؛
-
یا راه خروجش مسدود شود.
در این شرایط، گربه ممکن است محل دیگری را انتخاب کند که از نظر خودش امنتر باشد.
بنابراین در خانه چندگربهای نباید تمام ظرفها کنار یکدیگر قرار داده شوند. از دید گربه، چند ظرف چسبیده به هم ممکن است عملاً یک ایستگاه دفع محسوب شوند و همچنان توسط یک گربه قابلکنترل باشند.
ظرفها باید در نقاط مختلف خانه و در مکانهایی با مسیرهای ورود و خروج مناسب قرار گیرند.
چند ظرف خاک لازم است؟
توصیه رایج در مدیریت محیط گربهها این است که تعداد ظرفها برابر باشد با:
تعداد گربهها بهعلاوه یک ظرف اضافی
برای مثال، در خانهای با دو گربه، بهتر است سه ظرف در نقاط جداگانه وجود داشته باشد.
این توصیه از متن اصلی مقاله استخراج نشده، بلکه یک اصل رایج در مدیریت رفتاری گربههاست. نکتهای که مقاله بر آن تأکید دارد این است که ترس و رقابت میان گربهها میتواند دسترسی به ظرف را مختل کند.
ظرف خاک را هر چند وقت تمیز کنیم؟
حداقل اقدامات مناسب عبارتاند از:
-
خارجکردن مدفوع و تودههای ادرار روزانه
-
بررسی ظرف یک تا دو بار در روز
-
افزودن خاک تمیز در صورت کاهش سطح آن
-
تعویض دورهای کل خاک
-
شستوشوی منظم ظرف
فاصله تعویض کامل خاک به نوع خاک، تعداد گربهها، تعداد ظرفها و میزان استفاده بستگی دارد.
برای شستن ظرف، معمولاً آب گرم و شوینده ملایم کافی است. باقیماندن بوی شدید:
-
سفیدکننده
-
عطر
-
آمونیاک
-
یا مواد ضدعفونیکننده
ممکن است بعضی گربهها را از ظرف دور کند.
آیا وایتکس برای شستن ظرف مناسب است؟
در مطالعه کوچک مربوط به ترجیح بو، بعضی گربهها به بوی سفیدکننده توجه نشان دادند؛ اما این به معنی آن نیست که باید ظرف خاک دائماً با غلظت بالای سفیدکننده شسته یا معطر شود.
مواد ضدعفونیکننده باید:
-
بهدرستی رقیق شوند؛
-
کاملاً آبکشی شوند؛
-
و پیش از استفاده مجدد ظرف، سطح آن خشک شود.
هرگز نباید سفیدکننده با آمونیاک یا سایر شویندهها مخلوط شود؛ زیرا ممکن است گازهای سمی تولید کند.
عمق خاک چقدر باشد؟
مقاله موردنظر عمق مشخصی را بررسی نکرده است. در عمل، بسیاری از گربهها لایهای را ترجیح میدهند که برای کندن و پوشاندن کافی باشد، بدون آنکه پنجهها بیش از حد در آن فرو روند.
برای شروع، لایهای در حدود چند سانتیمتر قابلاستفاده است و سپس میتوان آن را بر اساس رفتار گربه تنظیم کرد.
نشانههایی که ممکن است خاک بیش از حد کم یا نامناسب باشد عبارتاند از:
-
خراشدادن دیواره ظرف بهجای خاک
-
تلاش طولانی برای پوشاندن مدفوع
-
ایستادن روی لبه ظرف
-
ورود با اکراه
-
خروج سریع پس از دفع
البته این رفتارها اختصاصی نیستند و ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند.
چگونه خاک گربه را تغییر دهیم؟
تغییر ناگهانی خاک ممکن است باعث امتناع گربه از استفاده از ظرف شود.
بهتر است تغییر بهتدریج انجام شود یا برای مدتی دو انتخاب در اختیار گربه قرار گیرد:
-
ظرف قبلی با خاک همیشگی
-
ظرف جدید با خاک پیشنهادی
با مقایسه میزان استفاده میتوان فهمید گربه کدام خاک را ترجیح میدهد.
این روش، که گاهی «آزمایش ترجیح» نامیده میشود، از انتخاب خاک بر اساس سلیقه صاحب حیوان قابلاعتمادتر است.
آزمایش ترجیح خاک در خانه
برای شناسایی سلیقه گربه میتوان:
-
دو یا سه ظرف کاملاً مشابه تهیه کرد؛
-
آنها را در یک منطقه نسبتاً مشابه قرار داد؛
-
داخل هر ظرف نوع متفاوتی از خاک ریخت؛
-
عمق خاک و تمیزی ظرفها را یکسان نگه داشت؛
-
میزان استفاده گربه را طی چند روز ثبت کرد؛
-
جای ظرفها را جابهجا کرد تا مشخص شود ترجیح مربوط به خاک است، نه محل ظرف.
بهعنوان نمونه میتوان مقایسه کرد:
-
خاک ریزدانه بدون عطر
-
خاک کریستالی
-
خاک گیاهی یا کاغذی
پس از مشخصشدن ترجیح، خاکی که گربه بیشتر استفاده میکند حفظ میشود.
آیا تنبیه گربه مؤثر است؟
خیر. تنبیهکردن گربه به دلیل دفع خارج از ظرف معمولاً مشکل را حل نمیکند و میتواند:
-
استرس را افزایش دهد؛
-
رابطه گربه و صاحب را خراب کند؛
-
علامتگذاری را تشدید کند؛
-
و باعث شود گربه برای دفع به محل مخفیتری برود.
گربه معمولاً دفع نامناسب را برای انتقام انجام نمیدهد. این رفتار نشانه وجود یک مشکل پزشکی، محیطی یا رفتاری است.
راهحل مؤثر، پیداکردن علت و اصلاح آن است.
تمیزکردن محل دفع نامناسب
محلی که گربه روی آن ادرار کرده باید بهطور کامل پاک شود؛ زیرا باقیماندن بو احتمال تکرار رفتار را افزایش میدهد.
برای ادرار، پاککنندههای آنزیمی مخصوص حیوانات معمولاً مناسبتر از خوشبوکنندههای معمولی هستند.
محصولاتی با بوی آمونیاک ممکن است نامناسب باشند، زیرا بعضی ترکیبات بویایی آنها میتواند به بوی ادرار شباهت داشته باشد.
همچنین باید علت انتخاب آن محل بررسی شود. برای مثال ممکن است آن نقطه:
-
آرامتر باشد؛
-
بافت نرمتری داشته باشد؛
-
از ظرف تمیزتر باشد؛
-
یا در برابر سایر گربهها امنتر به نظر برسد.
چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کرد؟
هر بار که گربه بهطور ناگهانی خارج از ظرف ادرار یا مدفوع میکند، بهخصوص اگر این رفتار قبلاً وجود نداشته است، ارزیابی دامپزشکی توصیه میشود.
مراجعه فوریتر در صورت مشاهده این علائم ضروری است:
-
رفتوآمد مکرر به ظرف
-
زورزدن برای ادرار
-
خروج قطرهای یا عدم خروج ادرار
-
ناله یا درد هنگام دفع
-
خون در ادرار
-
لیسیدن مکرر ناحیه تناسلی
-
بیحالی
-
استفراغ
-
بیاشتهایی
-
شکم دردناک یا متسع
در گربه نر، انسداد مجرای ادرار میتواند در مدت کوتاهی تهدیدکننده حیات شود. زورزدن مکرر بدون خروج ادرار یک اورژانس واقعی است.
یک انتخاب مناسب برای شروع
برای گربهای که مشکل خاصی ندارد، میتوان از این ترکیب آغاز کرد:
-
ظرف بزرگ و ترجیحاً بدون سقف
-
خاک ریزدانه و تودهشونده
-
بدون عطر یا رایحه قوی
-
با گردوغبار کم
-
نظافت حداقل روزانه
-
محل آرام و قابلدسترسی
-
فاصله مناسب از آب و غذا
-
تعداد کافی ظرف در خانههای چندگربهای
اگر گربه از این ترکیب استقبال نکرد، باید گزینههای متفاوت در اختیارش قرار گیرد تا ترجیح واقعی او مشخص شود.
توصیههای کلیدی برای صاحبان گربه
-
دفع خارج از ظرف را لجبازی تلقی نکنید.
-
پیش از هر اقدام رفتاری، بیماریهای جسمی را رد کنید.
-
بیشتر گربهها خاک نرم، ریزدانه و تودهشونده را ترجیح میدهند.
-
در گربه دارای مشکل دفع، ابتدا خاک بدون عطر را امتحان کنید.
-
ظرف بزرگ معمولاً از ظرف کوچک مناسبتر است.
-
ظرف باید در محل آرام، امن و قابلدسترسی قرار گیرد.
-
مدفوع و تودههای ادرار را هر روز خارج کنید.
-
هیچ ماده کنترلکننده بویی جای نظافت منظم را نمیگیرد.
-
در خانه چندگربهای، ظرفها را در نقاط جداگانه قرار دهید.
-
گربه را به دلیل دفع نامناسب تنبیه نکنید.
-
برای یافتن خاک مناسب، چند گزینه را همزمان در اختیار گربه قرار دهید.
-
در صورت زورزدن بدون خروج ادرار، بهویژه در گربه نر، فوراً به دامپزشکی مراجعه کنید.
-
انتخاب ظرف خاک و نوع خاک موضوعی ساده و صرفاً مربوط به نظافت خانه نیست. ظرف خاک بخشی از نیازهای اساسی و محیط زندگی گربه است. ظرف کوچک، خاک نامطلوب، بوی شدید، آلودگی، محل نامناسب یا ترس از گربههای دیگر میتواند باعث شود گربه محل دیگری را برای دفع انتخاب کند.
بیشتر گربهها خاکی با ذرات نرم و ریز، بدون عطر و با قابلیت تودهشدن را ترجیح میدهند. ظرف بزرگ، نظافت روزانه و قرارگیری در محیطی آرام نیز احتمال استفاده منظم را افزایش میدهد.
بااینحال، هر گربه شخصیت و ترجیحات خاص خود را دارد. بهترین روش این است که بهجای انتخاب خاک صرفاً بر اساس قیمت، ظاهر بستهبندی یا بوی موردپسند انسان، چند گزینه مناسب در اختیار گربه قرار دهیم و انتخاب او را جدی بگیریم.
نوشته: دکتر امیررضا عامری نائینی
متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
زمان انتشار: چهارشنبه 07 مرداد 1405 (11 روز قبل)
تعداد بازدید: ۴۸
