طبقه‌بندی ASA چیست و چرا قبل از بیهوشی اهمیت دارد؟

تهیه و تنظیم : دکتر امیررضا عامری نایینی
متخصص بیماری های داخلی دام کوچک 

اگر قرار باشد سگ یا گربه شما تحت بیهوشی قرار بگیرد، ممکن است دامپزشک از اصطلاح ASA استفاده کند. اما این عبارت به چه معناست؟

ASA مخفف American Society of Anesthesiologists (انجمن متخصصان بیهوشی آمریکا) است. این انجمن سال‌ها پیش سیستمی طراحی کرد که امروزه در پزشکی انسان و دامپزشکی برای ارزیابی وضعیت عمومی بیمار قبل از بیهوشی استفاده می‌شود.

به زبان ساده، ASA نشان می‌دهد وضعیت سلامت حیوان قبل از بیهوشی چگونه است و احتمال بروز عوارض بیهوشی چقدر است.

نکته مهم این است که ASA کیفیت بیمارستان یا مهارت دامپزشک را نشان نمی‌دهد؛ بلکه فقط وضعیت جسمانی بیمار را قبل از بیهوشی توصیف می‌کند.

هرچه عدد ASA بالاتر باشد، احتمال بروز عوارض حین یا پس از بیهوشی نیز بیشتر خواهد بود.

ASA I

حیوان کاملاً سالم

این گروه کم‌خطرترین بیماران برای بیهوشی هستند.

نمونه‌ها:

• سگ یا گربه جوان و سالم

• عقیم‌سازی یک حیوان سالم

• جرم‌گیری دندان در حیوانی که هیچ بیماری زمینه‌ای ندارد

در این بیماران، احتمال بروز عوارض بیهوشی بسیار کم است.

ASA II

بیماری خفیف یا وجود یک عامل خطر

حیوان از نظر عمومی سالم است، اما یک بیماری خفیف یا عاملی دارد که می‌تواند کمی خطر بیهوشی را افزایش دهد.

نمونه‌ها:

• حیوانات پوزه‌کوتاه مانند بولداگ فرانسوی، پاگ، شیتزو، بوستون تریر و پرشین

• چاقی خفیف

• بیماری قلبی خفیف

• بیماری کلیوی خفیف

• سن بالا بدون بیماری شدید

امروزه بسیاری از متخصصان بیهوشی معتقدند که صرف پوزه‌کوتاه بودن، حتی در یک حیوان کاملاً سالم، باعث می‌شود بیمار در گروه ASA II قرار بگیرد؛ زیرا ساختمان خاص راه هوایی این حیوانات، خطر بیهوشی را افزایش می‌دهد.

ASA III

بیماری سیستمیک متوسط

در این مرحله حیوان دچار بیماری مهمی است که بر سلامت عمومی او تأثیر گذاشته، اما هنوز وضعیت آن قابل کنترل است.

نمونه‌ها:

• نارسایی مزمن کلیه

• دیابت کنترل‌شده

• بیماری قلبی کنترل‌شده

• کم‌خونی متوسط

• بیماری مزمن کبد

این بیماران معمولاً قبل، حین و بعد از بیهوشی به مراقبت و پایش دقیق‌تری نیاز دارند.

ASA IV

بیماری شدید و تهدیدکننده حیات

در این گروه، حیوان به بیماری شدیدی مبتلاست که حتی بدون انجام جراحی نیز جان او در خطر است.

نمونه‌ها:

• عفونت شدید و منتشر در بدن

• شوک

• نارسایی شدید قلب

• نارسایی شدید کلیه

• پیچ‌خوردگی معده (GDV)

بیهوشی در این بیماران با خطر بالایی همراه است و معمولاً تنها زمانی انجام می‌شود که برای نجات جان حیوان ضروری باشد.

ASA V

بیمار در آستانه مرگ

این حیوانات در وضعیت بسیار بحرانی قرار دارند و بدون درمان یا جراحی فوری، احتمال زنده ماندن آن‌ها بسیار کم است.

نمونه‌ها:

• پارگی طحال همراه با خونریزی شدید

• تصادف شدید همراه با شوک

• پارگی دیافراگم همراه با نارسایی شدید تنفسی

• خونریزی داخلی شدید

در این شرایط، هدف از بیهوشی انجام یک جراحی نجات‌بخش است، هرچند خطر مرگ همچنان بسیار زیاد است.

حرف E بعد از ASA یعنی چه؟

گاهی ممکن است کنار عدد ASA حرف E نوشته شود؛ مانند ASA IIIE یا ASA IVE.

حرف E مخفف Emergency و به معنی اورژانسی بودن عمل جراحی است.

به طور کلی، جراحی‌های اورژانسی نسبت به جراحی‌های برنامه‌ریزی‌شده با خطر بیشتری همراه هستند.

یا ASA بالا یعنی حیوان نباید بیهوش شود؟

خیر.

ASA فقط به دامپزشک کمک می‌کند تا:

• خطر بیهوشی را بهتر پیش‌بینی کند.

• مناسب‌ترین روش و داروهای بیهوشی را انتخاب کند.

• تجهیزات و تیم درمانی را برای شرایط احتمالی آماده نگه دارد.

• درباره خطرات احتمالی با صاحب حیوان گفت‌وگو کند.

امروزه حتی بسیاری از حیواناتی که در گروه ASA III یا ASA IV قرار می‌گیرند، با برنامه‌ریزی صحیح، پایش دقیق و مراقبت مناسب، با موفقیت تحت بیهوشی و جراحی قرار می‌گیرند.

خلاصه طبقه‌بندی ASA

• در سگ‌های سالم (I و II)، احتمال مرگ مرتبط با بیهوشی حدود ۰٫۰۵ درصد یا تقریباً ۱ مورد از هر ۱۸۵۰ بیهوشی بود.
• در گربه‌های سالم (I و II)، این احتمال حدود ۰٫۱۱ درصد یا تقریباً ۱ مورد از هر ۹۰۰ بیهوشی گزارش شد. 

• خطر مرگ مرتبط با بیهوشی در سگ‌های بیمار (III تا V) حدود ۱٫۳۳ درصد (حدود ۱ مورد از هر ۷۵ بیمار) بود.
• در گربه‌های بیمار (III تا V) این خطر حدود ۱٫۴۰ درصد (حدود ۱ مورد از هر ۷۱ بیمار) گزارش شد.

طبقه‌بندی ASA یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که دامپزشکان برای افزایش ایمنی بیهوشی از آن استفاده می‌کنند. این سیستم به تیم درمان کمک می‌کند تا پیش از شروع بیهوشی، وضعیت سلامت حیوان را به‌درستی ارزیابی کرده، خطرات احتمالی را پیش‌بینی کند و بهترین برنامه مراقبتی را برای هر بیمار انتخاب نماید. به همین دلیل، دانستن اینکه حیوان شما در کدام گروه ASA قرار می‌گیرد، به معنای ممنوع بودن بیهوشی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد برای انجام یک بیهوشی ایمن، چه میزان مراقبت و برنامه‌ریزی لازم است.