با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
چگونه توله سگی اجتماعی و خوش اخلاق تربیت کنیم؟
تهیه و تنظیم :دکتر امیررضا عامری نایینی
متخصص بیماری های داخلی دام های کوچک
بسیاری از صاحبان حیوان در نخستین هفتههای ورود تولهسگ به خانه با مشکلاتی ماننددفع ادرار و مدفوع در منزل، گاز گرفتن، جویدن وسایل، سرو صداهنگام تنهایی، نپذیرفتن باکس و بیقراری مواجه میشوند. اگر در همین دوره راهنمایی علمی و مناسب دریافت کنند، احتمال شکلگیری رفتارهای مطلوب در بزرگسالی بیشتر و خطر مشکلات رفتاری مزمن کمتر میشود.
هدف آموزش رفتاری فقط فرمانبرداری سگ نیست، بلکه باید به تقویت اعتمادبهنفس تولهسگ، حفظ سلامت عاطفی و جسمی، کاهش ترس و استرس و ایجاد رابطهای پایدار میان حیوان و صاحبش کمک کند.
دوره حساس یادگیری در تولهسگها
مهمترین بخش رشد رفتاری تولهسگ، دورهای است که از حدود سه هفتگی آغاز میشود و تا ۱۲ تا ۱۴ هفتگی ادامه دارد. در این دوره، مغز تولهسگ آمادگی زیادی برای یادگیری درباره محیط، انسانها، حیوانات، صداها، سطوح و تجربههای جدید دارد.
اجتماعیسازی فقط به معنای بازی با سگهای دیگر یا دیدن آدمهای مختلف نیست. تولهسگ باید بهتدریج و به شکلی مثبت با موارد زیر آشنا شود:
-
افراد با سن، ظاهر و پوشش متفاوت
-
سگها و حیوانات خوش اخلاق
-
محیطهای جدید
-
صداهای روزمره
-
سطوح مختلف مانند چمن، سرامیک، خاک و فلز
-
لمس بدن، گوشها، پاها و دهان
-
وسایل دامپزشکی
-
خودرو و وسایل حملونقل
-
تنها ماندن کوتاهمدت
-
قلاده و بدن بند
نکته کلیدی این است که کیفیت تجربهها مهمتر از تعداد آنهاست. مواجه کردن تولهسگ با تعداد زیادی محرک، در صورتی که باعث ترس یا استرس شود، اجتماعیسازی محسوب نمیشود و حتی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
هر تجربه باید به اندازهای ملایم باشد که تولهسگ بتواند آرام بماند، غذا بخورد، بازی کند و از محیط فاصله بگیرد. هدف آن است که حیوان تجربهای مثبت داشته باشد، نه آنکه صرفاً آن موقعیت را تحمل کند.
نقش تیم دامپزشکی
تیم دامپزشکی معمولاً جزو نخستین گروههای حرفهای است که پس از ورود تولهسگ به خانه با صاحب حیوان ارتباط پیدا میکند. بنابراین معاینههای واکسیناسیون فرصت مناسبی برای آموزش رفتار است.
توصیههای رفتاری باید شامل موارد زیر باشد:
-
پیشگیری از رفتارهای ناخواسته
-
آموزش بر پایه تشویق
-
انتخاب مربی مناسب
-
معرفی کلاسهای آکادمیک و علمی رفتاری
-
آموزش زبان بدن سگ به صاحب حیوان
-
اصلاح باورهای نادرست درباره تربیت
-
توضیح عوارض تنبیه
-
آموزش دفع در محل مناسب
-
آموزش باکس یا فضای محدود
-
کنترل گاز گرفتن
-
غنیسازی محیط
آموزش صحیح در ماههای نخست میتواند رفتار تولهسگ را به سمت رفتار مطلوب در بزرگسالی هدایت کند و از یاس و ناامیدی صاحب حیوان جلوگیری نماید.
ویژگیهای یک کلاس مناسب برای تولهسگ
کلاسهای تولهسگ بر اساس آموزش مثبت و علمی انتخاب شوند.
کلاس مناسب بهتر است ویژگیهای زیر را داشته باشد:
-
تعداد شرکتکنندگان کم باشد؛ حداکثر حدود شش تولهسگ برای یک مربی و یک دستیار
-
مربی دارای آموزش و گواهی معتبرآکادمیک بر پایه تشویق مثبت باشد.
-
تولهسگها بتوانند از حدود هشتهفتگی وارد کلاس شوند
-
بهتر است پیش از ۱۶هفتگی دوره مقدماتی را تمام کنند
-
محیط کلاس آرام، کنترلشده و ساختارمند باشد
-
زمان بازی کوتاه و تحت نظارت باشد
-
امکان استراحت و فاصله گرفتن برای تولهسگ وجود داشته باشد
-
آموزش فرمانها در فضایی با حواسپرتی کم انجام شود
-
از موانع دیداری برای کاهش تحریک استفاده شود
بازی آزاد و طولانی میان چند تولهسگ لزوماً اجتماعیسازی مناسب نیست. برخی تولهها ممکن است بیشازحد هیجانزده شوند، برخی تحت فشار قرار گیرند و برخی رفتار ترس یا خشونت نشان دهند. بازی باید کوتاه، متعادل و قابل توقف باشد.
آموزش دفع در محل مناسب
برای موفقیت در آموزش دفع، صاحب حیوان باید برنامه طبیعی بدن تولهسگ را بشناسد.
تولهسگ معمولاً در زمانهای زیر نیاز به دفع دارد:
-
حدود ۲۰ دقیقه پس از غذا
-
پس از بیدار شدن
-
بعد از بازی
-
پس از فعالیت و ورزش
-
هنگام هیجان
-
پیش از خواب
در روزهای ابتدایی میتوان برای هر یک تا دو ساعت یک یادآور تنظیم کرد و با افزایش سن و کنترل بهتر مثانه، فاصلهها را بیشتر کرد.
نشانههایی که ممکن است نشاندهنده نیاز به دفع باشند عبارتاند از:
-
بو کشیدن زمین
-
چرخیدن
-
جستوجوی گوشهای خاص
-
خراشیدن کف
-
ایستادن نزدیک در خروجی
-
بیقراری ناگهانی
-
قطع کردن بازی
بردن تولهسگ با قلاده به محل دفع
توصیه میشود تولهسگ برای دفع با قلاده به محل مشخصی برده شود. این کار چند فایده دارد:
-
تمرکز تولهسگ روی دفع بیشتر میشود
-
حواسپرتی کاهش مییابد
-
صاحب حیوان میتواند از کامل شدن دفع مطمئن شود
-
عادت به محل خاص سریعتر شکل میگیرد
گاهی تولهسگ بدون قلاده در حیاط یا فضای بیرون آنقدر مشغول بازی میشود که مثانه خود را کاملاً تخلیه نمیکند و پس از ورود به خانه دفع میکند.
پس از دفع در محل مناسب باید بلافاصله با خوراکی، تحسین یا بازی تشویق شود. تأخیر در تشویق باعث میشود حیوان ارتباط بین عمل و پاداش را درک نکند.
اگر تولهسگ در بیرون دفع نکرد، بهتر است به داخل بازگردد، تحت نظارت بماند و حدود ۱۰ دقیقه بعد دوباره خارج شود.
استفاده از پد ادرار
اگر قرار است تولهسگ در فضای داخلی از پد استفاده کند، اصول همان است:
-
محل پد ثابت و قابل دسترس باشد
-
پس از استفاده، پد تعویض شود
-
حیوان پس از دفع تشویق شود
-
تنبیه نشود
-
زمانهای احتمالی دفع پیشبینی شوند
استفاده از چند پد در نقاط پراکنده ممکن است باعث شود تولهسگ تصور کند هر سطح مشابهی برای دفع مناسب است. بهتر است یک منطقه مشخص و ثابت در نظر گرفته شود.
چرا تنبیه برای دفع اشتباه مناسب نیست؟
تنبیه، داد زدن، زدن حیوان یا مالیدن بینی تولهسگ به محل ادرار نهتنها کمککننده نیست، بلکه ممکن است باعث شود حیوان از دفع کردن در حضور صاحبش بترسد.
در چنین شرایطی، تولهسگ ممکن است برای دفع پنهان شود یا حتی در بیرون از خانه در حضور صاحب دفع نکند. آموزش موفق بر پایه پیشگیری، زمانبندی درست و تشویق فوری است.
آموزش باکس و فضای محدود
ماندن در قفس یک رفتار ذاتی و طبیعی برای همه سگها نیست.
برخلاف باور رایج که سگها ذاتاً حیوانات لانهنشین هستند، بررسی سگهای آزاد نشان داده است که استفاده از لانه بیشتر در مادههای باردار و مادران برای حفاظت از تولهها دیده میشود. حتی شکل لانه مورد ترجیح سگها یکسان نیست و بعضی فضاهای باز، روشن یا نزدیک انسان را ترجیح میدهند.
بنابراین نباید انتظار داشت هر تولهسگی بهطور خودکار باکس یا قفس خود را دوست داشته باشد.
باکس میتواند مفید باشد، اما تنها در صورتی که بهآرامی و با تجربههای مثبت معرفی شود.
موارد کاربرد باکس
آموزش صحیح استفاده از باکس در شرایط زیر مفید است:
-
حمل ایمن در خودرو
-
بستری یا نگهداری در کلینیک
-
شرایط اضطراری
-
دوران استراحت پس از جراحی
-
ایجاد محل آرام برای خواب
-
مسابقات و ورزشهای سگ
-
جلوگیری از دسترسی به وسایل خطرناک
-
آموزش تدریجی استقلال
باکس نباید وسیلهای برای نگهداری طولانیمدت یا جایگزین تعامل، فعالیت و آموزش باشد.
اندازه مناسب باکس
باکس باید آنقدر بزرگ باشد که تولهسگ بتواند:
-
بایستد
-
بچرخد
-
راحت دراز بکشد
-
به پهلو بخوابد
-
آب در اختیار داشته باشد
-
یک اسباببازی غذایی ایمن داشته باشد
قفسهای فلزی دارای جداکننده برای تولههای در حال رشد مناسباند، زیرا اندازه آنها قابل تنظیم است.
بعضی سگها با پوشاندن بخشی از قفس آرامتر میشوند، اما بعضی دیگر محیط باز و روشن را ترجیح میدهند. واکنش هر تولهسگ باید ملاک تصمیمگیری باشد.
استفاده از پارک یا اتاق محدودشده
برای بسیاری از تولهسگها، پارک مخصوص یا اتاقی که با گیت محدود شده، انتخاب بهتری برای شروع است.
در این فضا میتوان موارد زیر را قرار داد:
-
باکس با در باز
-
محل خواب
-
آب و غذا
-
اسباببازی
-
وسیله جویدنی
-
پد دفع در صورت نیاز
این روش به تولهسگ اجازه میدهد با اختیار خود وارد باکس شود و پیش از آمادگی مجبور به ماندن در فضای بسته نشود.
اجبار زودهنگام ممکن است ترس و مقاومت در برابر باکس را افزایش دهد.
خواب شبانه و جدایی از خانواده
تولهسگها خواب اجتماعی دارند. انتقال ناگهانی از مادر و هملانهایها به خانه جدید و خوابیدن در اتاقی جداگانه میتواند بسیار استرسزا باشد.
در شبهای ابتدایی بهتر است باکس یا فضای خواب در اتاق صاحب حیوان قرار گیرد. میتوان از باکس ، پارک یا حمام متصل به اتاق استفاده کرد.
صاحبان باید آماده باشند که در طول شب تولهسگ را برای دفع بیرون ببرند. سر و صدای شبانه همیشه به معنای لوس شدن نیست و ممکن است ناشی از ترس، نیاز به دفع یا ناراحتی واقعی باشد.
بیتوجهی طولانیمدت به تولهای که بهشدت مضطرب است، میتواند ارتباط منفی عمیقی با باکس ایجاد کند.
چگونه باکس را به محل مثبتی تبدیل کنیم؟
روشهای مناسب عبارتاند از:
-
دادن غذا داخل باکس
-
استفاده از اسباببازیهای خوراکی
-
قرار دادن تشویقی در باکس
-
باز گذاشتن در در مراحل نخست
-
شروع با زمانهای بسیار کوتاه
-
افزایش تدریجی مدت
-
اجازه دادن به تولهسگ برای ورود داوطلبانه
یکی از تمرینهای پیشنهادشده باکس پر از جایزه است. صاحب حیوان بدون اینکه تولهسگ ببیند، چند خوراکی ارزشمند داخل باکس قرار میدهد. تولهسگ هنگام ورود داوطلبانه خوراکیها را پیدا میکند و بهتدریج باکس را با اتفاقات خوب مرتبط میسازد.
باکس هرگز نباید برای تنبیه استفاده شود. در غیر این صورت، مکانی که باید امن باشد به منبع ترس تبدیل خواهد شد.
دنداندرآوردن و جویدن
جویدن، گرفتن با دهان و گاز گرفتن در مرحله دنداندرآوردن طبیعی است. هدف این نیست که تمام جویدن متوقف شود، بلکه باید وسیلهای مناسب برای آن فراهم شود.
گزینههای مناسب میتوانند شامل موارد زیر باشند:
-
اسباببازی لاستیکی مقاوم پرشده با غذا
-
وسایل جویدنی متناسب با سن
-
هویج سرد یا یخزده با نظارت صاحی حیوان
-
اسباببازی پارچهای خیسشده و منجمد
-
اسباببازیهای غذایی
وسایل باید ایمن باشند و قطعاتی نداشته باشند که بلعیده شوند.
چرخاندن و تغییر اسباببازیها هر سه تا چهار روز میتواند جذابیت آنها را حفظ کند و احتمال جویدن وسایل خانه را کاهش دهد.
گاز گرفتن تولهسگ
گاز گرفتن در تولهسگها شایع است و اغلب ناشی از بازی، هیجان، خستگی، دنداندرآوردن یا نداشتن راه تخلیه مناسب انرژی است.
مهمترین اصل، تغییر مسیر رفتار است. یعنی به جای دست، لباس یا وسیله ممنوع، یک وسیله مجاز برای جویدن در اختیار تولهسگ قرار گیرد.
بهتر است در محلهایی که احتمال هیجان و گاز گرفتن بیشتر است، از قبل اسباببازی آماده باشد. برای مثال، سبدی از اسباببازیها نزدیک در ورودی قرار داده شود تا هنگام ورود مهمان، حیوان بهسرعت به وسیلهای مناسب هدایت شود.
بررسی علت گاز گرفتن
پیش از اصلاح رفتار باید مشخص شود چه چیزی آن را تحریک کرده است.
عوامل شایع عبارتاند از:
-
بازی روی زمین با کودک یا بزرگسال
-
کشتی گرفتن با دست
-
هیجان بیشازحد
-
محیط شلوغ
-
ناامیدی
-
خستگی
-
کمبود خواب
-
نیاز به دفع
-
کمبود فعالیت ذهنی
-
گرسنگی
تولهسگهای خسته اغلب به جای آرام شدن، بیشفعال و گازگیرتر میشوند. در بسیاری از موارد، استراحت در یک محیط آرام همراه با وسیله جویدنی مشکل را کاهش میدهد.
واکنش مناسب هنگام گاز گرفتن
هنگام گاز گرفتن:
-
تعامل را متوقف کنید.
-
دستها و توجه خود را کنار بکشید.
-
چند ثانیه بدون صحبت و تماس چشمی صبر کنید.
-
سپس تولهسگ را به اسباببازی یا فعالیت مناسب هدایت کنید.
-
رفتار درست را تشویق کنید.
داد زدن، ضربه زدن، گرفتن پوزه، خواباندن حیوان به پشت یا تنبیه فیزیکی ممکن است هیجان، ترس یا رفتار دفاعی را بیشتر کند.
اگر تولهسگ فرمانهایی مانند «برو سر جایت» آموخته باشد، میتوان از آنها به عنوان رفتار جایگزین استفاده کرد.
غنیسازی محیط چیست؟
غنیسازی به معنای ایجاد فرصتهایی است که حیوان بتواند رفتارهای طبیعی گونه خود را انجام دهد و از نظر جسمی و عاطفی شرایط بهتری داشته باشد.
غنیسازی فقط سرگرم کردن سگ نیست. این فعالیتها باید حس کنجکاوی، جستوجو، بو کشیدن، حل مسئله، حرکت و انتخاب را تقویت کنند.
پنج دسته اصلی غنیسازی عبارتاند از:
-
وظیفه ای یا مسئولیتی
-
فیزیکی
-
اجتماعی
-
غذایی
-
حسی
غنیسازی وظیفه ای
در این نوع، به سگ یک کار یا وظیفه داده میشود. نمونهها عبارتاند از:
-
تمرین فرمانها
-
کلاس آموزشی
-
تمرینهای چابکی
-
جستوجوی بو
-
آوردن وسایل
-
تمرینهای حل مسئله
هدف این است که غرایز و توانایی ذهنی سگ به شکل مناسبی به کار گرفته شوند.
غنیسازی فیزیکی
غنیسازی فیزیکی شامل تغییر محیط و ایجاد فرصت برای کاوش است، مانند:
-
معرفی اسباببازی جدید
-
بستر یا محل خواب جدید
-
پیادهروی در مسیر متفاوت
-
تماس با سطوح گوناگون
-
جعبه حفاری
-
عبور از موانع ساده
-
تونل یا جعبههای مقوایی ایمن
تغییرات باید تدریجی باشند و تولهسگ مجبور به ورود یا لمس چیزی نشود.
غنیسازی اجتماعی
تعامل با انسانها، سگها و گاهی گونههای دیگر میتواند غنیکننده باشد، اما برای همه تولهسگها به یک اندازه مناسب نیست.
بعضی سگها از بازی با سگهای دیگر لذت میبرند، در حالی که بعضی ترجیح میدهند در فاصله بمانند یا فقط با چند سگ آشنا ارتباط داشته باشند.
اجتماعیسازی نباید به معنی مجبور کردن تولهسگ به تماس با هر فرد یا حیوانی باشد. نیاز و شخصیت هر حیوان باید در نظر گرفته شود.
غنیسازی غذایی
این روش شامل استفاده از غذا برای جستوجو، حل مسئله و کسب پاداش است.
نمونهها عبارتاند از:
-
پازل غذایی
-
اسباببازی پرشده با غذا
-
پخش کردن بخشی از غذا برای جستوجو
-
مخفی کردن خوراکی
-
استفاده از غذای روزانه برای تمرین
غذاهای استفادهشده در این فعالیتها باید از سهم کالری روزانه محاسبه شوند تا تولهسگ دچار اضافهوزن نشود.
غنیسازی حسی
این نوع فعالیت با حواس پنجگانه مرتبط است:
-
بو
-
بینایی
-
شنوایی
-
چشایی
-
لمس
پیادهروی بوکشی با قلاده بلند، جستوجوی بو، شنیدن تدریجی صداهای مختلف، لمس سطوح متفاوت و تماشای تصاویر مناسب سگها از نمونههای غنیسازی حسی هستند.
پیادهرویای که در آن سگ فرصت بو کشیدن دارد، از نظر ذهنی باارزشتر از پیادهروی سریع و بدون امکان کاوش است.
نکات ایمنی در غنیسازی
همه فعالیتها باید تحت نظارت باشند.
تولهسگهایی که مقوا، چوب، پارچه یا مواد غیرخوراکی را میبلعند، نباید بدون کنترل به این وسایل دسترسی داشته باشند.
هنگام معرفی یک وسیله جدید باید نشانههای ترس بررسی شوند، مانند:
-
عقب رفتن
-
جمع کردن بدن
-
لیس زدن لبها
-
خمیازه
-
پنهان شدن
-
امتناع از خوردن
-
تلاش برای فرار
پازلهای غذایی نیز نباید از ابتدا بسیار دشوار باشند. اگر حیوان نتواند غذا را به دست آورد، ممکن است دچار ناامیدی و استرس شود. فعالیت باید آسان شروع شود و فقط پس از موفقیت تولهسگ دشوارتر گردد.
چرخاندن اسباببازیها و فعالیتها باعث حفظ تازگی و جذابیت آنها میشود.
خلاصه اینکه
مهمترین عامل در پرورش یک سگ متعادل، پیشگیری از استرس و فراهم کردن تجربههای مثبت در دوره حساس رشد است.
تولهسگ باید فرصت داشته باشد:
-
با سرعت مناسب خود یاد بگیرد
-
انتخاب داشته باشد
-
از موقعیت ترسناک فاصله بگیرد
-
برای رفتار درست پاداش بگیرد
-
خواب و استراحت کافی داشته باشد
-
نیاز به جویدن و جستوجو را به شکل مناسب برآورده کند
-
با انسانها و حیوانات سازگار تجربه مثبت داشته باشد
رفتارهایی مانند دفع در خانه، گاز گرفتن، جویدن و سر و صدای شبانه در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از تولگی هستند. پاسخ مناسب به این رفتارها تنبیه نیست، بلکه مدیریت محیط، پیشبینی نیازها، تغییر مسیر رفتار و تقویت رفتار مطلوب است.
راهنمایی زودهنگام و علمی صاحبان تولهسگ نهتنها احتمال مشکلات رفتاری آینده را کاهش میدهد، بلکه رابطه انسان و حیوان را تقویت کرده و اعتماد خانواده به تیم دامپزشکی را افزایش میدهد.
زمان انتشار: دوشنبه 29 تير 1405 (20 روز قبل)
تعداد بازدید: ۵۶
