با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
بیماری کلیه پلیکیستیک در گربهها؛ بیماری خاموشی که صاحبان گربههای پرشین باید آن را بشناسند
نوشته دکتر امیررضا عامری نائینی
دامپزشک متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
بیماری کلیه پلیکیستیک یا PKD یکی از مهمترین بیماریهای ارثی در گربههاست. این بیماری بیشتر با گربههای پرشین شناخته میشود و به همین دلیل در گذشته گاهی آن را «بیماری گربه پرشین» مینامیدند. با این حال، امروزه میدانیم که PKD فقط مخصوص گربههای پرشین نیست و در نژادهای وابسته به پرشین و حتی برخی گربههای دیگر نیز میتواند دیده شود.
در این بیماری، تعداد زیادی کیست پر از مایع در کلیههای گربه تشکیل میشود. این کیستها ممکن است از زمان تولد وجود داشته باشند، اما معمولاً در ابتدا بسیار کوچکاند و هیچ علامتی ایجاد نمیکنند. با افزایش سن، کیستها بزرگتر میشوند و بهتدریج جای بافت سالم کلیه را میگیرند. در برخی گربهها این روند در نهایت به نارسایی مزمن کلیه منجر میشود.
شناخت این بیماری برای صاحبان گربههای پرشین، اگزوتیک و نژادهای مرتبط اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است گربه سالها کاملاً سالم به نظر برسد، در حالی که کیستها بهآرامی در کلیههایش در حال رشد باشند.
بیماری کلیه پلیکیستیک چیست؟
کلیهها از تعداد بسیار زیادی واحد کوچک به نام نفرون تشکیل شدهاند. نفرونها وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم آب و املاح بدن و کمک به کنترل فشار خون را بر عهده دارند.
در بیماری PKD، بخشی از توبولهای کلیه بهتدریج گشاد شده و به کیستهای پر از مایع تبدیل میشوند. این کیستها معمولاً اندازههای متفاوتی دارند و در قسمتهای مختلف هر دو کلیه پراکندهاند.
با بزرگ شدن کیستها، بافت سالم کلیه تحت فشار قرار میگیرد. بهمرور زمان تعداد نفرونهای فعال کمتر میشود و توانایی کلیه برای انجام وظایف طبیعی خود کاهش پیدا میکند. اگر میزان آسیب شدید باشد، گربه ممکن است به بیماری مزمن کلیه یا CKD مبتلا شود.
معمولاً هر دو کلیه درگیر هستند. در بعضی گربهها علاوه بر کلیه، کیستهایی در کبد یا پانکراس نیز دیده میشود، هرچند این موارد بسیار کمتر از کیستهای کلیوی هستند.
علت بیماری چیست؟
PKD یک بیماری ژنتیکی و ارثی است. در بیشتر گربههای مبتلا، جهشی در ژنی به نام PKD1 وجود دارد.
این ژن مسئول ساخت پروتئینی به نام پلیسیستین-۱ است. این پروتئین در حفظ ساختمان طبیعی سلولهای توبولی کلیه و کنترل رشد آنها نقش دارد. هنگامی که ژن PKD1 دچار جهش میشود، عملکرد این پروتئین مختل شده و ساختار طبیعی توبولهای کلیه بهتدریج از بین میرود. نتیجه این فرایند، تشکیل و رشد کیستهاست.
این بیماری به صورت اتوزومال غالب منتقل میشود. به زبان ساده، وجود یک نسخه معیوب از ژن برای ابتلای گربه کافی است. اگر یکی از والدین حامل ژن معیوب باشد، هر بچهگربه حدود ۵۰ درصد احتمال دارد ژن بیماری را به ارث ببرد.
به همین دلیل، حتی گربهای که کاملاً سالم به نظر میرسد اما آزمایش ژنتیکی آن مثبت است، نباید برای تولیدمثل استفاده شود.
آیا PKD فقط در گربههای پرشین دیده میشود؟
خیر. اگرچه شیوع این بیماری در گربههای پرشین بیشتر بوده است، PKD میتواند در نژادهای دیگری نیز دیده شود.
نژادهایی که از نظر ژنتیکی با پرشین ارتباط دارند، مانند اگزوتیک شورتهیر، بیشتر در معرض خطر هستند. همچنین احتمال دارد بیماری در گربههای دورگهای که در شجره آنها نژاد پرشین وجود دارد نیز دیده شود.
بنابراین پرشین بودن خطر بیماری را افزایش میدهد، اما نبود ظاهر پرشین بهتنهایی نمیتواند PKD را رد کند.
آیا گربه از بدو تولد بیمار است؟
ژن بیماری از زمان تولد در بدن گربه وجود دارد و برخی بچهگربهها از همان ابتدا دارای کیستهای بسیار کوچک هستند. با این حال، کیستها در سنین پایین ممکن است آنقدر کوچک باشند که حتی در سونوگرافی دیده نشوند.
بسیاری از گربههای مبتلا در سالهای نخست زندگی هیچ علامتی ندارند. آنها ممکن است اشتهای طبیعی داشته باشند، بازی کنند، وزن مناسبی داشته باشند و آزمایش خونشان نیز کاملاً طبیعی باشد.
با گذشت زمان، کیستها از نظر تعداد و اندازه افزایش پیدا میکنند. سرعت این روند در همه گربهها یکسان نیست. بعضی گربهها تا سنین بالا علائم قابل توجهی نشان نمیدهند، در حالی که در برخی دیگر بیماری زودتر پیشرفت میکند.
چه زمانی علائم بیماری ظاهر میشود؟
میانگین سن شروع علائم بالینی حدود هفت سالگی گزارش شده است، اما ممکن است علائم از حدود سه تا ده سالگی یا حتی خارج از این محدوده ظاهر شوند.
نشانهها معمولاً مربوط به نارسایی مزمن کلیه هستند و اختصاصی PKD محسوب نمیشوند. مهمترین علائم عبارتاند از:
-
افزایش نوشیدن آب
-
افزایش حجم یا دفعات ادرار
-
کاهش اشتها
-
کاهش وزن
-
تحلیل رفتن عضلات
-
بیحالی و کاهش فعالیت
-
تهوع یا استفراغ
-
کمآبی بدن
-
بوی نامطبوع دهان
-
کاهش کیفیت و درخشندگی موها
در معاینه دامپزشکی ممکن است کلیهها بزرگتر از حالت طبیعی، نامنظم یا دارای سطح برجسته احساس شوند. با این حال، لمس طبیعی کلیهها بیماری را رد نمیکند.
آیا آزمایش خون میتواند PKD را تشخیص دهد؟
آزمایش خون بهتنهایی قادر به تشخیص قطعی PKD نیست.
در مراحل اولیه، ممکن است با وجود تشکیل کیستها، عملکرد کلیه هنوز کافی باشد و مقادیر کراتینین، اوره و سایر شاخصهای کلیوی طبیعی باقی بمانند. به همین دلیل طبیعی بودن آزمایش خون، بهویژه در یک گربه جوان، به معنای سالم بودن قطعی کلیهها نیست.
هنگامی که بیماری پیشرفت میکند و تعداد قابل توجهی از نفرونها آسیب میبینند، ممکن است تغییراتی مانند موارد زیر مشاهده شود:
-
افزایش کراتینین و اوره
-
افزایش SDMA
-
افزایش فسفر خون
-
کمخونی غیرترمیمی
-
پروتئینوری
-
کاهش غلظت ادرار
-
اختلالات پتاسیم یا سایر الکترولیتها
این یافتهها نشاندهنده کاهش عملکرد کلیه هستند، اما مشخص نمیکنند که علت اصلی حتماً PKD است. برای مشاهده کیستها به سونوگرافی نیاز داریم.
سونوگرافی چگونه به تشخیص بیماری کمک میکند؟
سونوگرافی کلیه یکی از کاربردیترین و در دسترسترین روشهای تشخیص PKD در گربههاست.
در سونوگرافی، کیستها معمولاً به صورت حفرههای گرد یا نیمهگرد و سیاهرنگ دیده میشوند که در قسمتهای مختلف کلیه قرار دارند. دامپزشک با سونوگرافی میتواند:
-
وجود کیستها را بررسی کند.
-
تعداد تقریبی آنها را ارزیابی کند.
-
اندازه کیستها را اندازهگیری کند.
-
هر دو کلیه را از نظر درگیری مقایسه کند.
-
میزان باقیماندن بافت سالم کلیه را ارزیابی کند.
-
کیستهای احتمالی کبد یا پانکراس را شناسایی کند.
-
سایر مشکلات ساختمانی کلیه را بررسی کند.
با این حال، دقت سونوگرافی به سن گربه، اندازه کیستها، کیفیت دستگاه و تجربه فرد انجامدهنده بستگی دارد.
بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص PKD
یکی از نکات مهم این است که انجام سونوگرافی در سن بسیار پایین ممکن است نتیجه منفی کاذب ایجاد کند. کیستها ممکن است وجود داشته باشند، اما هنوز آنقدر کوچک باشند که در تصویر سونوگرافی دیده نشوند.
حساسیت سونوگرافی در حدود ۱۶ هفتگی یا چهارماهگی نزدیک به ۷۵ درصد است. یعنی در این سن ممکن است تعدادی از بچهگربههای مبتلا به اشتباه سالم تشخیص داده شوند.
بهترین زمان برای غربالگری قابلاعتماد PKD با سونوگرافی، حدود ۳۶ هفتگی یا تقریباً ۹ ماهگی است. در این سن حساسیت سونوگرافی به حدود ۹۱ درصد میرسد و احتمال تشخیص کیستهای کلیوی بسیار بیشتر است.
بنابراین در گربههای پرشین و نژادهای وابسته، بهخصوص گربههایی که قرار است وارد برنامه تولیدمثل شوند، بهتر است سونوگرافی اصلی غربالگری در حدود ۳۶ هفتگی انجام شود.
انجام سونوگرافی در سن پایینتر ممکن است در شرایط خاص مفید باشد، اما نتیجه طبیعی آن نمیتواند با اطمینان کامل بیماری را رد کند. در صورت مشکوک بودن سابقه خانوادگی یا نژادی، ممکن است لازم باشد سونوگرافی در سن بالاتر تکرار شود.
آزمایش ژنتیکی چه کاربردی دارد؟
آزمایش ژنتیکی میتواند جهش ژن PKD1 را حتی در روزهای نخست زندگی شناسایی کند. برای انجام آن معمولاً از نمونه خون یا سواب دهانی استفاده میشود.
مهمترین مزایای آزمایش ژنتیکی عبارتاند از:
-
امکان تشخیص بسیار زودهنگام
-
وابسته نبودن نتیجه به اندازه کیستها
-
مناسب بودن برای انتخاب گربههای مولد
-
شناسایی گربههای بدون علامتی که ژن بیماری را حمل میکنند
آزمایش ژنتیکی مشخص میکند که گربه حامل جهش شناختهشده PKD1 هست یا خیر، اما تعداد و اندازه کیستها یا شدت آسیب کلیه را نشان نمیدهد. به همین دلیل آزمایش ژنتیکی و سونوگرافی مکمل یکدیگر هستند.
برای گربههای مولد، بهترین رویکرد آن است که آزمایش ژنتیکی در سن پایین انجام شود و ارزیابی سونوگرافی نیز در حدود ۳۶ هفتگی صورت گیرد.
آیا مشاهده یک کیست به معنی PKD است؟
خیر. گاهی ممکن است تنها یک کیست ساده در یکی از کلیهها دیده شود. وجود یک کیست منفرد لزوماً به معنای بیماری کلیه پلیکیستیک نیست.
در PKD معمولاً:
-
هر دو کلیه درگیر هستند.
-
کیستها متعددند.
-
اندازههای متفاوتی دارند.
-
در بخشهای مختلف قشر و مغز کلیه پراکندهاند.
تشخیص نهایی باید با در نظر گرفتن نژاد، سن، سابقه خانوادگی، الگوی سونوگرافی و در صورت لزوم نتیجه آزمایش ژنتیکی انجام شود.
آیا PKD درمان قطعی دارد؟
متأسفانه در حال حاضر درمانی برای از بین بردن ژن معیوب یا متوقف کردن کامل تشکیل کیستها در گربهها وجود ندارد.
تخلیه کیستها نیز به صورت روتین توصیه نمیشود، زیرا معمولاً تعداد کیستها زیاد است و پس از تخلیه دوباره از مایع پر میشوند. تخلیه همچنین میتواند خطر خونریزی، عفونت یا آسیب به بافت کلیه را افزایش دهد.
فقط در شرایط خاص، برای مثال زمانی که یک کیست بسیار بزرگ باعث درد یا فشار قابل توجه شده باشد، ممکن است دامپزشک تخلیه یا بررسی بیشتر آن را در نظر بگیرد.
درمان گربه مبتلا چگونه انجام میشود؟
تا زمانی که عملکرد کلیه طبیعی است، ممکن است گربه به درمان دارویی خاصی نیاز نداشته باشد، اما باید بهطور منظم تحت پایش قرار گیرد.
پس از ایجاد بیماری مزمن کلیه، درمان مطابق مرحلهبندی IRIS و وضعیت اختصاصی هر بیمار انجام میشود. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-
استفاده از غذای مخصوص بیماران کلیوی
-
کنترل فسفر خون
-
مصرف داروهای متصلشونده به فسفر در صورت نیاز
-
کنترل فشار خون
-
درمان پروتئینوری
-
تأمین آب کافی
-
کنترل تهوع و استفراغ
-
استفاده از داروهای محرک اشتها
-
اصلاح کاهش پتاسیم
-
درمان کمخونی در موارد لازم
-
پایش وزن و توده عضلانی
غذاهای کلیوی معمولاً از مرحله دوم بیماری مزمن کلیه به بعد توصیه میشوند. این رژیمها دارای فسفر محدود، پروتئین کنترلشده و باکیفیت، انرژی مناسب و معمولاً اسیدهای چرب امگا ۳ هستند.
رژیم کلیوی نمیتواند کیستها را از بین ببرد، اما میتواند به کاهش عوارض CKD، حفظ کیفیت زندگی و کند شدن روند پیشرفت بیماری کمک کند.
پیشآگهی بیماری چگونه است؟
پیشآگهی در همه گربههای مبتلا یکسان نیست.
یک گربه مسن که تنها چند کیست کوچک دارد و عملکرد کلیهاش طبیعی است، ممکن است سالها زندگی مناسبی داشته باشد. در مقابل، گربه جوانی که از همان ابتدا دارای کیستهای متعدد و بزرگ است، احتمال بیشتری دارد که زودتر دچار کاهش عملکرد کلیه شود.
بهطور کلی:
هرچه تعداد و اندازه کیستها بیشتر باشد، مقدار بافت سالم کلیه کمتر و احتمال پیشرفت بیماری بیشتر خواهد بود.
عوامل دیگری مانند فشار خون بالا، پروتئینوری، افزایش فسفر، کاهش وزن و سرعت افزایش کراتینین یا SDMA نیز بر پیشآگهی تأثیر دارند.
چگونه میتوان از تولد بچهگربههای مبتلا جلوگیری کرد؟
مهمترین راه مقابله با PKD، جلوگیری از انتقال ژن بیماری به نسل بعد است.
در گذشته در برخی کشورها بیش از ۴۰ درصد گربههای پرشین بررسیشده دارای کیست کلیه بودند. با گسترش آزمایشهای ژنتیکی، سونوگرافی و حذف گربههای مثبت از برنامههای تولیدمثل، شیوع بیماری در برخی جمعیتهای جدید به کمتر از ۵ درصد رسیده است.
این کاهش چشمگیر نشان میدهد که همکاری دامپزشکان، پرورشدهندگان و صاحبان گربه میتواند بیماری را تا حد زیادی کنترل کند.
گربهای که آزمایش ژنتیکی آن مثبت است نباید برای تولیدمثل استفاده شود، حتی اگر:
-
هیچ علامتی ندارد.
-
آزمایش خونش طبیعی است.
-
هنوز در سونوگرافی کیست واضحی دیده نمیشود.
همچنین بهتر است والدین، خواهرها، برادرها و سایر بستگان نزدیک گربه مبتلا نیز بررسی شوند.
هنگام خرید گربه پرشین به چه نکاتی توجه کنیم؟
از پرورشدهنده درباره سلامت کلیههای والدین سؤال کنید. وجود مدارک آزمایش ژنتیکی منفی یا سونوگرافی معتبر والدین میتواند احتمال ابتلای بچهگربه را کاهش دهد.
تنها ظاهر سالم بچهگربه یا طبیعی بودن آزمایش خون برای رد PKD کافی نیست. بیماری ممکن است سالها پنهان باقی بماند.
در گربههایی که نتیجه آزمایش والدین مشخص نیست، میتوان آزمایش ژنتیکی را از سن پایین انجام داد و سونوگرافی کلیه را در حدود ۳۶ هفتگی برنامهریزی کرد.
جمعبندی
بیماری کلیه پلیکیستیک یک بیماری ارثی و پیشرونده است که بیشتر در گربههای پرشین و نژادهای مرتبط دیده میشود. در این بیماری کیستهای متعددی در هر دو کلیه تشکیل میشوند و ممکن است بهتدریج بافت سالم کلیه را تخریب کنند.
بسیاری از گربهها سالها هیچ علامتی ندارند و حتی آزمایش خون آنها ممکن است طبیعی باشد. آزمایش ژنتیکی میتواند بیماری را از روزهای نخست زندگی شناسایی کند، اما برای بررسی وضعیت واقعی کلیه و مشاهده کیستها به سونوگرافی نیاز است.
بهترین زمان برای غربالگری قابلاعتماد بیماری با سونوگرافی حدود ۳۶ هفتگی یا ۹ ماهگی است؛ زیرا در این سن حساسیت سونوگرافی به حدود ۹۱ درصد میرسد.
اگرچه درمان قطعی برای PKD وجود ندارد، تشخیص زودهنگام، پایش منظم و درمان مناسب عوارض کلیوی میتواند کیفیت زندگی گربه را حفظ کند. مهمتر از همه، شناسایی گربههای حامل و جلوگیری از تولیدمثل آنها میتواند از انتقال بیماری به نسلهای بعد جلوگیری کند و شیوع PKD را در آینده به حداقل برساند.
زمان انتشار: دوشنبه 29 تير 1405 (20 روز قبل)
تعداد بازدید: ۵۸
