با وارد کردن ایمیل خود محتوای این صفحه به ایمیل شما فرستاده می شود
انصراف
داروهای کاهش وزن در سگ و گربه؛ آیا «آمپول لاغری» برای حیوانات خانگی هم وجود دارد؟
دکتر امیررضا عامری نائینی
دامپزشک متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
دامپزشک متخصص بیماریهای داخلی دامهای کوچک
چاقی در سگها و گربهها تنها یک مشکل ظاهری یا مسئله مربوط به زیبایی نیست. تجمع بیشازحد چربی در بدن میتواند کیفیت زندگی حیوان را کاهش دهد، حرکت و بازی را دشوار کند و خطر ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، آرتروز، مشکلات تنفسی، بیماریهای ادراری و برخی اختلالات متابولیک را افزایش دهد.
برآورد میشود که اضافهوزن و چاقی در بخش بزرگی از جمعیت حیوانات خانگی دیده شود و میزان آن در بسیاری از کشورها همچنان رو به افزایش باشد. به همین دلیل، چاقی امروزه در دامپزشکی بهعنوان یک بیماری مستقل شناخته میشود، نه صرفاً نتیجه پرخوری یا کمتحرکی. مقالهای که در سال ۲۰۲۶ درباره تازههای کنترل وزن منتشر شده است، تأکید میکند که پیشگیری، شناسایی زودهنگام حیوانات در معرض خطر، اصلاح تغذیه و همراه کردن صاحب حیوان، همچنان پایههای اصلی مدیریت چاقی هستند.
بااینحال، موفقیت چشمگیر داروهایی مانند اوزمپیک، وگووی و ساکسندا در انسانها باعث شده است صاحبان حیوانات و حتی برخی دامپزشکان این سؤال را مطرح کنند:
آیا میتوان از داروهای کاهش وزن برای سگ و گربه نیز استفاده کرد؟
پاسخ این است که پژوهش در این زمینه بهسرعت در حال پیشرفت است، اما استفاده از داروهای انسانی برای لاغر کردن حیوانات هنوز در بیشتر موارد تجربی، بدون مجوز و همراه با خطرات ناشناخته است.
چرا کاهش وزن حیوانات دشوار است؟
از نظر تئوری، کاهش وزن زمانی اتفاق میافتد که میزان انرژی دریافتی کمتر از انرژی مصرفی باشد. اما در عمل، عوامل متعددی بر وزن حیوان تأثیر میگذارند:
-
نژاد و زمینه ژنتیکی
-
سن
-
عقیمسازی
-
کاهش فعالیت
-
بیماریهای مفصلی
-
داروهای افزایشدهنده اشتها
-
نوع و مقدار غذا
-
تشویقیها
-
رفتار اعضای خانواده
-
استفاده از غذا برای ابراز محبت
پس از عقیمسازی، نیاز انرژی بسیاری از سگها و گربهها کاهش پیدا میکند، اما ممکن است اشتهای حیوان همزمان افزایش یابد. در گربهها، نیاز انرژی پس از عقیمسازی ممکن است تا حدود ۳۰ درصد کمتر شود، درحالیکه مصرف غذا در صورت دسترسی آزاد میتواند بهطور قابلتوجهی افزایش پیدا کند. بنابراین اگر مقدار غذا بلافاصله اصلاح نشود، افزایش وزن ممکن است ظرف مدت کوتاهی اتفاق بیفتد.
در چنین شرایطی، دارویی که اشتها را کاهش دهد ممکن است بسیار جذاب به نظر برسد. اما دارو بهتنهایی نمیتواند مقدار غذای نامناسب، تشویقیهای فراوان، کمتحرکی یا نبود برنامه منظم را جبران کند.
آیا داروی اختصاصی کاهش وزن برای سگ وجود دارد؟
یکی از شناختهشدهترین داروهایی که برای کاهش وزن سگها ساخته شد، دیرلوتاپاید یا Dirlotapide با نام تجاری Slentrol است.
دیرلوتاپاید در ایالات متحده برای کمک به مدیریت چاقی سگها تأیید شد. این دارو با تأثیر بر جذب و انتقال چربی در سلولهای روده و ایجاد پیام سیری، موجب کاهش اشتها و مصرف غذا میشود. سازمان غذا و داروی آمریکا آن را بهعنوان داروی مدیریت چاقی در سگها معرفی کرده است، اما تأکید میکند که مصرف دارو باید همراه با برنامه کامل کنترل وزن، اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی باشد.
این دارو برای انسان، گربه یا سایر حیوانات طراحی نشده است.
عوارض احتمالی دیرلوتاپاید میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
استفراغ
-
اسهال
-
بیحالی
-
کاهش شدید اشتها
-
تغییرات کبدی
-
بازگشت وزن پس از قطع دارو
همچنین اگر پس از قطع دارو، مقدار غذا و سبک زندگی حیوان اصلاح نشده باشد، احتمال افزایش مجدد وزن وجود دارد. به همین دلیل، این دارو هیچگاه جایگزین برنامه غذایی محسوب نمیشود.
با وجود تأیید این دارو، استفاده گسترده از آن محدود باقی ماند و امروزه در بسیاری از کشورها مخصوصا درایران دسترسی به آن آسان نیست. این موضوع نشان میدهد که وجود یک داروی کاهش اشتها لزوماً به معنای حل ساده و دائمی چاقی حیوانات نیست.
داروهای GLP-1 چه هستند؟
داروهای گروه GLP-1 receptor agonist در سالهای اخیر در پزشکی انسان بسیار مشهور شدهاند. داروهایی مانند:
-
لیراگلوتاید
-
سماگلوتاید
-
دولاگلوتاید
-
اگزناتاید
با تقلید از عملکرد یک هورمون طبیعی دستگاه گوارش عمل میکنند. این داروها میتوانند تخلیه معده را آهستهتر کنند، احساس سیری را افزایش دهند، اشتها را کاهش دهند و در تنظیم قند خون مؤثر باشند.
در انسانها، بعضی از این داروها برای درمان دیابت و برخی برای کنترل چاقی تأیید شدهاند. اما تأیید انسانی یک دارو به معنی ایمن یا مؤثر بودن آن برای سگ و گربه نیست.
تفاوت در متابولیسم، حساسیت گیرندهها، بیماریهای زمینهای، وزن بدن و نحوه پاسخ دستگاه گوارش باعث میشود که نتوان دوز انسانی را مستقیماً به حیوان منتقل کرد.
لیراگلوتاید در سگها
در سال ۲۰۲۵ یک مطالعه کوچک درباره استفاده از لیراگلوتاید در سگهای دارای اضافهوزن منتشر شد. در این مطالعه تنها ۱۴ سگ بررسی شدند که هفت سگ لیراگلوتاید دریافت کردند و هفت سگ بهعنوان گروه کنترل در نظر گرفته شدند.
نتایج نشان داد که لیراگلوتاید میتواند اشتها و امتیاز وضعیت بدنی را کاهش دهد، اما کاهش وزن بدن در مقایسه با گروههای دیگر بهطور قطعی و چشمگیری اثبات نشد. نویسندگان نتیجه گرفتند که این دارو ممکن است در آینده به گزینهای برای درمان چاقی سگها تبدیل شود، اما پیش از توصیه بالینی به مطالعات بزرگتر، طولانیتر و دقیقتر نیاز است.
بنابراین نتیجه این پژوهش به این معنا نیست که صاحبان حیوانات میتوانند آمپول ساکسندا یا داروهای مشابه را با دوزی تجربی برای سگ خود تزریق کنند.
در یک مطالعه کوچک ممکن است بعضی عوارض نادر، دیررس یا وابسته به نژاد اصلاً دیده نشوند. هنوز پرسشهای مهمی بیپاسخ ماندهاند:
-
دوز ایمن برای نژادهای مختلف چقدر است؟
-
درمان باید چه مدتی ادامه پیدا کند؟
-
آیا پس از قطع دارو وزن بازمیگردد؟
-
اثر دارو بر پانکراس، کبد و کیسه صفرا چیست؟
-
آیا در سگهای دیابتی، سالمند یا مبتلا به بیماری کلیوی ایمن است؟
-
آیا کاهش وزن همراه با حفظ توده عضلانی خواهد بود؟
تا زمانی که پاسخ این پرسشها مشخص نشود، لیراگلوتاید را نمیتوان یک درمان روتین و استاندارد برای چاقی سگ دانست.
سماگلوتاید و اوزمپیک برای سگ و گربه
سماگلوتاید ماده مؤثر داروهایی مانند اوزمپیک و وگووی است. درحالحاضر شواهد کافی برای مصرف روتین سماگلوتاید در سگها و گربههای چاق وجود ندارد.
گاهی ممکن است صاحبان حیوانات با مشاهده کاهش اشتها در انسانها تصور کنند که مقدار بسیار کمی از این دارو برای حیوان نیز بیخطر است. این اقدام میتواند خطرناک باشد؛ زیرا کاهش اشتها در حیوان همیشه علامت مطلوبی نیست.
کاهش شدید دریافت غذا ممکن است باعث موارد زیر شود:
-
کمآبی
-
ضعف و بیحالی
-
کاهش توده عضلانی
-
اختلالات الکترولیتی
-
استفراغ
-
تشدید بیماریهای زمینهای
-
تأخیر در تشخیص بیماریهای واقعی
در گربهها، کاهش شدید یا طولانیمدت غذا خوردن میتواند خطر لیپیدوز کبدی را افزایش دهد؛ بیماری جدیای که در آن چربی در کبد تجمع پیدا میکند و ممکن است زندگی حیوان را تهدید کند.
مرورهای علمی جدید، داروهای GLP-1 را یکی از زمینههای امیدوارکننده پژوهشی برای درمان چاقی حیوانات میدانند، اما بر محدود بودن اطلاعات بالینی و ضرورت مطالعات ایمنی تأکید میکنند.
داروهای جدید مخصوص گربهها
چاقی در گربهها اهمیت ویژهای دارد، زیرا با افزایش خطر دیابت، کاهش تحرک، بیماری مفاصل و مشکلات ادراری همراه است. درعینحال، کاهش وزن گربه باید آهسته و کنترلشده باشد.
در سالهای اخیر چند شرکت دارویی تحقیق درباره داروهای طولانیاثر GLP-1 برای گربهها را آغاز کردهاند. از جمله، مطالعاتی درباره داروهای تزریقی یا ایمپلنتهایی انجام میشود که ماده کاهشدهنده اشتها را طی چند هفته یا چند ماه آزاد میکنند.
برای مثال، یک کارآزمایی بالینی در گربههای خانگی برای بررسی یک ترکیب طولانیاثر GLP-1 آغاز شده است. هدف این مطالعات آن است که مشخص شود آیا میتوان با تزریقهای کمدفعاتتر، اشتها و وزن گربه را بدون ایجاد عوارض جدی کنترل کرد. بااینحال، این محصولات هنوز در مرحله تحقیق قرار دارند و نباید آنها را داروهای تأییدشده و در دسترس عمومی تلقی کرد.
چرا مصرف داروهای انسانی خطرناک است؟
داروهای کاهش وزن انسانی ممکن است از راههای مختلف برای حیوان خطر ایجاد کنند.
نخست اینکه آمپول ها و سرنگهای انسانی برای وزنهای بسیار بیشتر طراحی شدهاند و یک خطای کوچک در تنظیم دوز داروممکن است برای یک سگ کوچک یا گربه، دوز بسیار بالایی ایجاد کند.
دوم اینکه استفراغ، بیاشتهایی و درد شکمی در حیوانات ممکن است به اشتباه بهعنوان «اثر طبیعی دارو» تلقی شود، درحالیکه میتواند نشانه ورم لوزالمعده، انسداد گوارشی، بیماری کلیوی یا مسمومیت باشد.
سوم اینکه بعضی حیوانات همزمان انسولین یا داروهای کاهنده قند خون دریافت میکنند. افزودن یک داروی GLP-1 بدون نظارت ممکن است کنترل قند خون را تغییر دهد و خطر افت قند یا بیاشتهایی شدید را افزایش دهد.
همچنین ترکیبات تقلبی یا غیرمجاز این داروها در بازارهای آنلاین وجود دارند و نهادهای دارویی درباره خطر محصولات فاقد کنترل کیفیت هشدار دادهاند.
آیا مکملهای گیاهی میتوانند حیوان را لاغر کنند؟
محصولاتی با عنوان چربیسوز، کاهش اشتها، افزایش متابولیسم یا مکمل لاغری حیوانات در فضای مجازی تبلیغ میشوند. بیشتر این محصولات شواهد علمی کافی ندارند و بعضی ممکن است حاوی موادی مانند:
-
کافئین
-
عصاره چای سبز غلیظ
-
افدرین یا مواد مشابه
-
ترکیبات محرک
-
فرآوردههای هورمونی نامشخص
باشند.
کافئین و مواد محرک میتوانند برای سگ و گربه سمی باشند و باعث بیقراری، افزایش ضربان قلب، لرزش، تشنج یا اختلالات قلبی شوند. بنابراین هیچ مکمل انسانی یا گیاهی نباید بدون بررسی ترکیبات و تأیید دامپزشک مصرف شود.
دارو چه زمانی ممکن است جایگاه داشته باشد؟
در آینده ممکن است داروهای کاهش وزن بهعنوان درمان کمکی برای برخی حیوانات استفاده شوند؛ بهخصوص در مواردی که:
-
چاقی شدید است.
-
حیوان به دلیل آرتروز قادر به فعالیت کافی نیست.
-
گرسنگی و رفتار طلب غذا کنترل برنامه غذایی را دشوار کرده است.
-
بیماری متابولیک همراه وجود دارد.
-
برنامههای استاندارد زیر نظر دامپزشک موفق نبودهاند.
اما حتی در این موارد، دارو باید بخشی از یک برنامه جامع باشد، نه تنها درمان موجود.
پیش از شروع هر درمان دارویی باید موارد زیر بررسی شوند:
-
معاینه کامل
-
امتیاز وضعیت بدنی
-
وزن هدف
-
CBC و آزمایشهای بیوشیمی
-
عملکرد کبد و کلیه
-
قند خون
-
داروهای همزمان
-
سابقه استفراغ یا پانکراتیت
-
وضعیت اشتها و دستگاه گوارش
در طول درمان نیز حیوان باید مرتب وزنکشی شود و سرعت کاهش وزن، اشتها، توده عضلانی و عوارض احتمالی تحت نظر قرار گیرند.
پایه اصلی درمان همچنان تغذیه است
تا زمانی که داروهای ایمنتر و مطالعات بزرگتر در دسترس قرار گیرند، مؤثرترین روش مدیریت چاقی همچنان شامل این موارد است:
-
اندازهگیری دقیق غذای روزانه
-
استفاده از رژیم مخصوص کاهش وزن
-
دریافت پروتئین کافی برای حفظ عضله
-
کنترل تشویقیها
-
افزایش تدریجی فعالیت
-
درمان درد و آرتروز
-
استفاده از ظروف پازلی و بازی
-
وزنکشی و پیگیری منظم
در سگها، رژیمهای مخصوص کاهش وزن معمولاً چگالی انرژی و چربی پایینتر و پروتئین و فیبر بیشتری دارند. در گربهها نیز کاهش کالری باید کنترلشده باشد و هرگز نباید گربه را برای لاغر شدن گرسنه نگه داشت.
داروهای کاهش وزن برای حیوانات یکی از جذابترین زمینههای جدید دامپزشکی هستند. دیرلوتاپاید سابقه استفاده اختصاصی در سگها را دارد و داروهای جدیدتر گروه GLP-1، از جمله لیراگلوتاید و ترکیبات طولانیاثر، در حال بررسی هستند.
بااینحال، درحالحاضر داروهایی مانند اوزمپیک، وگووی و ساکسندا را نباید بهطور خودسرانه برای سگ یا گربه مصرف کرد. شواهد موجود هنوز محدودند و خطراتی مانند استفراغ، بیاشتهایی شدید، کمآبی، کاهش عضله، اختلال قند خون و در گربهها لیپیدوز کبدی باید جدی گرفته شوند.
داروهای آینده ممکن است کنترل چاقی را آسانتر کنند، اما حتی بهترین دارو نیز نمیتواند جایگزین تغذیه صحیح، فعالیت مناسب، کنترل تشویقیها و همکاری صاحب حیوان شود. هدف درمان تنها پایین آمدن عدد روی ترازو نیست؛ هدف اصلی، افزایش تحرک، کاهش درد، بهبود کیفیت زندگی و حفظ سلامت طولانیمدت سگ یا گربه است.
زمان انتشار: دوشنبه 29 تير 1405 (20 روز قبل)
تعداد بازدید: ۴۵
